Ciągłe uczucie zimna najczęściej wynika ze zmęczenia, stresu, niskiej masy ciała lub podeszłego wieku, ale może też być objawem anemii, niedoczynności tarczycy, choroby Hashimoto czy miażdżycy. Jeżeli mimo ciepłego otoczenia wciąż odczuwasz chłód, to znak, że organizm potrzebuje dokładniejszej diagnozy. Poznaj typowe przyczyny, badania i sposoby, które realnie pomagają odzyskać komfort cieplny.
Czym jest nietolerancja zimna i jak działa termoregulacja?
Nietolerancja zimna, nazywana też nadwrażliwością na niskie temperatury, to przesadna reakcja organizmu na chłód, która pojawia się mimo warunków tolerowanych przez inne osoby. Ten stan nie jest tożsamy z hipotermią, choć oba zjawiska dotyczą temperatury. Hipotermia pojawia się, gdy organizm traci więcej ciepła, niż jest w stanie wytworzyć, a temperatura ciała obniża się poniżej 35°C. Nietolerancja zimna występuje natomiast przy prawidłowej temperaturze otoczenia.
Mechanizmy odpowiadające za utrzymanie ciepła są złożone. Podwzgórze odbiera sygnały z receptorów i uruchamia reakcje, które ogrzewają albo chłodzą ciało. Gdy jest zbyt zimno, dochodzi do wazokonstrykcji, czyli zwężenia naczyń krwionośnych pod skórą, i do termogenezy, czyli produkcji ciepła – między innymi przez drżenie mięśni. Termoregulacja bywa jednak zaburzana przez stres, choroby, niedobory snu i odwodnienie.
Hipotermia to obniżenie temperatury ciała poniżej 35°C. Może prowadzić do zatrzymania akcji serca, uszkodzenia mózgu, a nawet śmierci.
Woda to około 60–70% masy ciała dorosłego człowieka i bierze udział w utrzymywaniu stabilnej temperatury. Już lekkie odwodnienie może sprawić, że trudniej zatrzymać ciepło. Dlatego podstawą są regularne płyny w ilości co najmniej 1,5–2 litrów dziennie, a przy upałach lub intensywnym wysiłku nawet 4 litry. Z kolei wzrost temperatury ciała powyżej 40°C grozi udarem cieplnym, który wymaga pilnej pomocy.
Jakie choroby najczęściej wywołują ciągłe uczucie zimna?
Przewlekły chłód bywa sygnałem, że w organizmie brakuje tlenu, hormonów albo swobodnego przepływu krwi. Może towarzyszyć depresji i schorzeniom układu sercowo-naczyniowego. Warto zwracać uwagę na dodatkowe objawy, takie jak zmęczenie, bladość skóry, zawroty głowy, obrzęki czy mrowienie palców.
Niedoczynność tarczycy i choroba Hashimoto
Niedoczynność tarczycy obniża produkcję hormonów tarczycy, co spowalnia metabolizm i zmniejsza wytwarzanie ciepła. Osoby nią dotknięte często marzną nawet w ciepłym pomieszczeniu, a przy tym obserwują suchą i szorstką skórę, wypadanie włosów, zaparcia, obrzęki twarzy, przyrost masy ciała, bóle mięśni, nadmierną potliwość oraz spadek nastroju. W przebiegu choroby Hashimoto układ odpornościowy atakuje tarczycę, co prowadzi do przewlekłego stanu zapalnego i z czasem najczęściej do niedoczynności.
Do produkcji hormonów tarczyca potrzebuje jodu, a selen wspiera jej pracę. Z kolei przysadka mózgowa uwalnia TSH, by stymulować ten gruczoł. Leczenie niedoczynności opiera się zwykle na przyjmowaniu tyroksyny w dawce dobieranej indywidualnie do wieku, masy ciała i stopnia niedoboru.
Na rozwój Hashimoto wpływają predyspozycje genetyczne, silny stres, zaburzenia metaboliczne i nieprawidłowa flora bakteryjna jelit. Schorzenie to bywa związane z celiakią, która pojawia się u chorych nawet 10 razy częściej. Nieleczona nietolerancja glutenu może dawać niedobory, anemię, problemy z płodnością, poronienia, a w dłuższym czasie zwiększać ryzyko nowotworów. Po rozpoznaniu Hashimoto rozsądnym krokiem bywa wykonanie testów genetycznych w kierunku celiakii i ewentualne wdrożenie diety bezglutenowej.
Anemia i niedobory pokarmowe
Anemia to stan, w którym organizm ma za mało zdrowych czerwonych krwinek lub hemoglobiny, przez co tkanki są niedotlenione i chłodniejsze. Najczęstszą przyczyną jest niedobór żelaza, a u kobiet duże znaczenie mają obfite miesiączki. W ciąży zapotrzebowanie na żelazo rośnie, dlatego ciężarne są na tę dolegliwość szczególnie narażone.
Badanie EPIFER wykazało niedokrwistość u 23% kobiet w wieku rozrodczym, głównie z powodu utraty żelaza w trakcie menstruacji.
Niedobór witaminy B12 i witaminy B9, czyli kwasu foliowego, również upośledza produkcję czerwonych krwinek. Witamina B12 bierze udział w cyklu Krebsa, a więc w uwalnianiu energii z pożywienia. Jej braki częściej występują u osób na diecie wegańskiej i wegetariańskiej, po operacjach bariatrycznych, gastrektomii lub resekcji jelita cienkiego. Do przyczyn utraty żelaza należą też krwawienia z wrzodów żołądka, nowotwory przewodu pokarmowego, przebyte zapalenie żołądka wywołane przez H. pylori, a także upośledzone wchłanianie przy chorobie Leśniowskiego i Crohna lub SIBO.
Zaburzenia krążenia i niskie ciśnienie krwi
Krew rozprowadza ciepło wytwarzane przez serce, więc każde zakłócenie krążenia sprawia, że dłonie, stopy i nos stają się chłodne. Niskie ciśnienie krwi bywa cechą osobniczą, ale też następstwem odwodnienia lub niedoboru chlorku sodu. U hipotoników niski poziom dotlenienia tkanek potęguje marznięcie, dlatego pomaga umiarkowane dosalanie potraw i regularna aktywność fizyczna. Noszenie zbyt ciasnej odzieży i długotrwały brak ruchu dodatkowo utrudniają swobodny przepływ krwi.
Zespół Raynauda, inaczej objaw Raynauda, to napadowe blednięcie palców rąk, stóp, nosa lub małżowin usznych pod wpływem zimna, stresu i silnych emocji. Po ogrzaniu skóra robi się czerwona, może pojawić się drętwienie, mrowienie lub ból. Zaburzenie to towarzyszy czasem chorobom układowym, takim jak twardzina układowa, toczeń rumieniowaty układowy czy reumatoidalne zapalenie stawów. Palenie tytoniu nasila skurcze naczyń, dlatego w tym schorzeniu jest wyjątkowo niewskazane.
Miażdżyca tętnic obwodowych dodatkowo zwęża światło naczyń i prowadzi do przewlekłego niedokrwienia kończyn dolnych. Typowym objawem bywa chromanie przestankowe, czyli ból nóg podczas chodzenia, a w zaawansowanym stadium owrzodzenia podudzi, ból spoczynkowy, a nawet martwica tkanek.
Cukrzyca, neuropatia i inne schorzenia
Źle kontrolowana cukrzyca prowadzi do hiperglikemii, która uszkadza naczynia i nerwy. W efekcie rozwija się neuropatia cukrzycowa oraz angiopatia cukrzycowa, a chory odczuwa drętwienie, mrowienie i nadwrażliwość na chłód. Wysoki poziom glukozy może też uszkadzać nerki – nefropatia cukrzycowa obniża ciepłotę ciała i pogarsza tolerancję zimna. Insulina i chrom pomagają utrzymać prawidłowy poziom glukozy, dlatego ich wyrównanie ma duże znaczenie.
Uporczywe marznięcie bywa także sygnałem nerwicy i zaburzeń lękowych, które objawiają się somatycznie. Chroniczne napięcie pobudza adrenalinę i noradrenalinę, a te substancje zmniejszają krążenie krwi w skórze i kończynach. Polineuropatia obwodowa może rozwinąć się też po nadmiernym spożyciu alkoholu, przy niedoborze witamin z grupy B, po infekcji wirusowej, w przebiegu boreliozy lub choroby nowotworowej. Rzadziej za nietolerancję zimna odpowiadają fibromialgia, zapalenie płuc, grypa czy inne infekcje – wtedy dreszcze bywają skutkiem działania pirogenów uwalnianych przez układ odpornościowy.
Dlaczego częściej marzną kobiety, osoby starsze i osoby szczupłe?
U kobiet dłonie, stopy i uszy są zwykle o około 3°C chłodniejsze niż u mężczyzn, choć średnia temperatura ich ciała bywa nieco wyższa. Dzieje się tak, ponieważ estrogen rozszerza naczynia krwionośne w kończynach, a progesteron zwęża naczynia skórne. Ta równowaga zmienia się w trakcie cyklu menstruacyjnego, ciąży i menopauzy, co potęguje marznięcie. Zespół napięcia przedmiesiączkowego oraz zespół policystycznych jajników również mogą wywoływać wahania temperatury ciała i uczucie chłodu.
W menopauzie spada poziom estrogenów. Kobiety odczuwają wtedy uderzenia gorąca, ale też dreszcze i trudności z utrzymaniem komfortu cieplnego. Ciężarne na początku ciąży często zgłaszają zimno, co wynika ze zmian hormonalnych i zwiększonego zapotrzebowania na żelazo. Każdy taki obj
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Co to jest nietolerancja zimna i czym różni się od hipotermii?
Nietolerancja zimna to nadwrażliwość na niskie temperatury przy normalnej temperaturze ciała. Hipotermia to spadek temperatury ciała poniżej 35°C i zagraża życiu.
Jakie mechanizmy odpowiadają za utrzymanie ciepła w organizmie?
Podwzgórze odbiera sygnały z receptorów i uruchamia reakcje takie jak zwężanie naczyń i termogeneza. Przy zimnie organizm produkuje ciepło także poprzez drżenie mięśni.
Które choroby najczęściej powodują ciągłe odczucie zimna?
Przyczynami mogą być niedoczynność tarczycy, choroba Hashimoto, anemia, zaburzenia krążenia oraz cukrzyca z neuropatią. Również zaburzenia psychiczne i przewlekłe infekcje mogą wywoływać nadwrażliwość na chłód.
Jak niedoczynność tarczycy wpływa na odczuwanie zimna i jak się ją leczy?
Mniej hormonów tarczycy spowalnia metabolizm, co zmniejsza produkcję ciepła i powoduje marznięcie. Leczenie zwykle polega na dopasowanej dawce tyroksyny.
Dlaczego odwodnienie pogarsza tolerancję zimna?
Woda stanowi dużą część masy ciała i pomaga utrzymać stałą temperaturę. Już niewielkie odwodnienie utrudnia zatrzymanie ciepła, dlatego zaleca się 1,5–2 litry płynów dziennie.
W jaki sposób anemia przyczynia się do uczucia zimna?
Anemia zmniejsza liczbę czerwonych krwinek i hemoglobiny, co prowadzi do niedotlenienia tkanek i ich ochłodzenia. Najczęściej winny jest niedobór żelaza, zwłaszcza u kobiet z obfitymi miesiączkami.
Czym jest zespół Raynauda i jak objawia się na skutek zimna?
Raynaud to napadowe blednięcie palców, nosa lub uszu wywołane zimnem lub stresem. Po ogrzaniu skóra robi się czerwona i może wystąpić mrowienie, drętwienie lub ból.
